Portföy çeşitlendirme ve yeniden dengeleme nasıl yapılır

Bir zaman bir karışım seçtin: biraz fon, biraz hisse, biraz altın, bir miktar döviz. İki iyi yıl sonra tekrar bakıyorsun ve karışım seçtiğin gibi değil. Bir hisse büyüyüp her şeyin dörtte biri olmuş. “Farklı” sandığın üç şirket aynı sektörden çıkmış.

Bu normaldir. Fiyatlar hareket eder, portföy de kayar. Bu yazı portföy çeşitlendirme ile uzun bir varlık listesinin farkını, sektör yoğunlaşmasının nasıl gizlice büyüdüğünü, yeniden dengelemenin kayan bir karışımı plana nasıl geri getirdiğini ve riski okumanın üç sade yolunu anlatıyor.

Çeşitlendirme ne demek: sayı değil ağırlık

Parayı varlıklara yaymak, tek bir kötü sürprizin daha az acıtması demektir. Önemli olan listede kaç isim olduğu değil, paranın nasıl dağıldığıdır.

İşe yarayan bir ölçü etkin varlık sayısıdır: karışımın kaç eşit büyüklükte varlık gibi davrandığı. Her varlığın ağırlığının karesini alırsın, kareleri toplarsın ve biri bu toplama bölersin.

Örnek: birinin paranın yüzde 60’ı olduğu, kalan on dokuzun yüzde 40’ı paylaştığı yirmi varlık. Kareler toplamı yaklaşık 0,37; etkin sayı yaklaşık 2,7. Hesap özetinde yirmi isim, pratikte üçten az. O büyük varlık yarıya inerse bütün portföy yaklaşık yüzde 30 düşer.

Etkin varlık sayısı	Genelde ne anlama gelir
5’in altı	Tek bir isim bütün portföyü sallayabilir
Yaklaşık 8 ile 25 arası	Çoğu kişi için rahat bir yayılım
40’ın üstü	Ek varlık riski azaltmayı bırakır, çoğunlukla iş ekler

Yüzde 1’in altındaki pozisyonlar neredeyse hiçbir şeyi değiştirmez; bunlardan uzun bir kuyruk çoğunlukla iş demektir. Tek bir geniş endeks fonu zaten yüzlerce şirketi tutar ve bu çoğu zaman çok sayıda tekil hisseden daha sadedir.

Sektör yoğunlaşması: on bahis mi, tek bahis mi?

Aynı sektördeki şirketler birlikte yükselip düşme eğilimindedir. Faiz kararı bütün bankaları, petrol fiyatı bütün rafinerileri ve havayollarını aynı anda etkiler. Borsa İstanbul’da beş banka hissesi, beş ayrı bahisten çok tek bahse yakındır.

Sektör ağırlığı en çok tekil hisselerde ve hisse seçen fonlarda önemlidir. Geniş bir endeks fonu aynı anlamda sektör bahsi değildir, bu kontrolün dışında bırakılabilir. Yaygın bir tavan, tek bir sektörün hisselerinin yüzde 25–35’ini geçmemesidir. Kendi sayını seç ve bir yere yaz; karar, bir sonraki parlak yıl seni ayartmadan önce verilmiş olsun.

Yeniden dengeleme nedir: hedef ve sapma

Hedef, her parçanın paranın içindeki payı için verdiğin karardır. Örneğin: yüzde 40 geniş fon, yüzde 30 tekil hisse, yüzde 20 altın, yüzde 10 nakit.

Fiyatlar hareket eder ve gerçek paylar hedeften sapar. Hisseler güçlü bir yıl geçirir ve yüzde 37’ye çıkar. Altın geride kalır ve yüzde 14’e iner. Bir şey ters gitmedi ama portföyün artık seçtiğinden daha riskli.

Yeniden dengeleme karışımı geri getirir: geride kalanı alırsın, öne geçeni satarsın ya da yeni parayı hedefin altındaki parçaya yönlendirirsin. Çoğu kişi her hedefin etrafına bir bant koyar, örneğin beş puan aşağı ve yukarı, ve yalnızca bir parça bandın dışına çıkınca harekete geçer. Böylece her küçük oynamada işlem yapmazsın.

Yeniden dengeleme nasıl yapılır: bir örnek

Portföyün 800.000 TL. Tekil hisse hedefin yüzde 30, bandın ±5 puan. İyi bir yıldan sonra hisseler paranın yüzde 37’si oldu: 296.000 TL. Bu bandın dışında.

Yol	Ne yaparsın	Sonuç
Satmak	56.000 TL’lik hisse satıp hedefin altındaki parçalara koyarsın	Hisseler 240.000 TL’ye, yani yüzde 30’a döner
Yalnız yeni para	Diğer parçalara yaklaşık 186.700 TL eklersin, hisseye hiçbir şey	296.000 TL, yaklaşık 986.700 TL’nin yüzde 30’u olur
Beklemek	Bir sonraki kontrole kadar bir şey yapmazsın	Risk planladığından yüksek kalır

Satmak hızlıdır ama maliyetsiz değildir: komisyon ödersin, alış-satış makası kaybettirir, yurt dışı hisselerde kazanç beyan gerektirebilir ve bazı fonlarda stopaj kesilebilir. Yeni parayla dengelemek daha yavaştır ama ek maliyeti yoktur; bu yüzden pek çok kişi dengelemenin çoğunu böyle yapar. Düzenli alım yapıyorsan sonraki birkaç ayın katkısını hedefin altındaki parçaya göndermen yeter. Bu alışkanlığın nasıl işlediği düzenli alım ve ücretler yazısında.

Risk nasıl okunur: seviye, dalga ve en derin düşüş

Burada risk, paranın ne kadar sert düşebileceği demek. Üç sayı onu farklı açılardan anlatır.

Risk seviyesi elindekilerin ağırlıklı karışımıdır. Pratik bir kural her varlık türüne bir ağırlık verir: nakit 0, tahvil biraz, altın ve diğer madenler daha fazla, geniş fonlar biraz daha fazla, tekil hisse ve kripto en çok. Diyelim yüzde 40 geniş fon, yüzde 30 tekil hisse, yüzde 20 altın, yüzde 10 nakit tutuyorsun. 0,6, 0,85, 0,5 ve 0 ağırlıklarıyla risk seviyesi yaklaşık yüzde 60 çıkar. Kaba bir hesaptır ama yazılıdır; nasıl yapıldığını görebilirsin.

Dalga, yani oynaklık, değerin aydan aya gerçekte ne kadar oynadığını yıllık olarak ölçer. Geçmiş ister: anlam taşıması için yaklaşık altı aylık değer gerekir.

En derin düşüş, yaşadığın bir zirveden gördüğün en büyük iniştir. Kötü bir yılın grafikte nasıl göründüğünü değil, nasıl hissettirdiğini söyleyen sayı budur.

Doğru bir seviye yoktur. Dipte satmadan dayanabileceğin en yüksek seviyeyi seç, bir yere yaz ve başkasının görüşüne göre değil, ona göre kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• İsim saymak, ağırlığa bakmamak. Yirmi varlık iki varlık gibi davranabilir.
• Aynı sektörü üç yoldan almak. Tekil banka hissesi, bankacılık endeks fonu ve tematik bir fon aynı bahis olabilir.
• Her oynamada dengelemek. Bant seni gürültüye işlem yapmaktan korur.
• Satarken vergiyi ve komisyonu unutmak. Satışın neyi doğurduğu vergi dönemi hazırlığı yazısında.

Money Kit bu işi nasıl kolaylaştırır

Money Kit içinde kendi sayılarını Ayarlar → Hedefler ve limitler’de koyarsın: her varlık türü için bir hedef, bir sapma bandı, en büyük tekil varlık için bir limit, hisseler içinde en büyük sektör için bir limit ve bir risk tavanı. Dağılım sayfası her parçanın hedefini gerçek payının yanına koyar, bandın dışına çıkanı işaretler ve farkı kapatmak için ne kadar alıp satman gerektiğini gösterir. Performans sayfası etkin varlık sayısını, risk seviyesini ve kendi aylık anlık görüntülerinden ölçülen dalgayı ve en derin düşüşü gösterir. Alışkanlık puanı portföyünü bir görüşe göre değil, senin koyduğun limitlere göre kontrol eder. Sana bir şey önerilmez; kit, senin seçtiğin sayılarla ve senin yapıştırdığın fiyatlarla aritmetik yapar.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, kişisel yatırım tavsiyesi değildir.