Düzenli yatırım: ortalama maliyetle alım ve komisyonun bedeli

Yatırımın en zor kısmı nadiren fonu seçmektir. Zor olan, haberler gürültülüyken ve fiyat ya çok yüksek ya çok düşük görünürken her ay para koymaya devam etmektir. Uyguladığın sade bir alışkanlık, uygulamadığın zekice bir plandan iyidir.

Bu yazı düzenli yatırımı (ortalama maliyetle alım), yıllar içinde sessizce büyüyen komisyon ve fon ücretlerini, gram ve çeyrek altını kendini kandırmadan nasıl kaydedeceğini ve rakamlarını dürüst tutan iki küçük alışkanlığı anlatıyor.

Ortalama maliyetle alım nedir?

Sabit bir tutarı sabit bir takvimle almak demektir: örneğin her ayın 5’inde, maaş yattıktan sonra, fiyat ne olursa olsun 5.000 TL. İngilizcede “dollar-cost averaging” diye geçer. BES’te her ay kesilen katkı da aynı mantıkla çalışır.

Asıl faydası matematiksel değildir. “Şimdi iyi bir zaman mı?” sorusunu masadan kaldırır. Haberleri okuman, gelecek ayı tahmin etmen ya da kendini akıllı hissetmen gerekmez. Takvim karar verir.

Düzenli alım ortalama maliyeti nasıl düşürür

Tutar sabit olduğu için fiyat düşükken daha çok, yüksekken daha az birim alır.

Örnek: üç ay boyunca bir fona ayda 5.000 TL.

Ay	Birim fiyatı	Alınan birim
Birinci	10,00 TL	500
İkinci	8,00 TL	625
Üçüncü	12,50 TL	400
Toplam		15.000 TL’ye 1.525 birim

Ortalama maliyetin 15.000 ÷ 1.525 = yaklaşık 9,84 TL. Üç fiyatın düz ortalaması 10,17 TL. Fiyat oynadıkça sabit tutar seni düz ortalamanın altına indirir, çünkü ucuz aylar daha çok alır.

Neyi yapmaz

Düzenli alım seni düşen bir piyasadan korumaz ve bir kerede yatırmayı yenmenin yolu değildir. Piyasalar düştüğünden daha sık yükseldiğinde, erken yatırılan paranın büyümeye daha çok zamanı olur; geçmiş piyasalara bakan çalışmalarda bir kerede yatırmak çoğu zaman öne geçmiştir. Elinde para hazırsa onu bölmenin dürüst sebebi şudur: bölmezsen hiç yatırmayacaksın ya da ertesi hafta düşerse paniğe kapılacaksın.

Tutarı her yıl biraz artır

Koyduğun tutar, kontrol edebileceğin her getiriden daha önemlidir. Gelirin arttıkça aylık tutarı, her yıl küçük bir adımla da olsa artırmak, on yılda çoğu fon seçiminden fazlasını yapar. Yüksek enflasyonda bu daha da önemli: tutarı hiç artırmazsan aynı 5.000 TL her yıl daha az şey alır. Basit bir kural, artışı her yıl aynı tarihte, örneğin zam döneminde yapmaktır.

Komisyon ve ücretler: sessiz maliyet

Bir ücret her işlemde küçük görünür, yıllar içinde birikir. Aynı zamanda yatırımın tamamen senin kontrolündeki tek parçasıdır.

İşlem komisyonu. Borsa İstanbul’da aracı kurumlar genelde işlem tutarının binde biri, binde ikisi gibi bir oran alır. Oran sabitse seyrek ve büyük alım yapmak oranı değiştirmez. Sabit ücretlerde ise değiştirir: yurt dışı hisse işlemlerindeki asgari ücret gibi. İşlem başına 5 dolarlık bir ücret, 300 dolarlık aylık alımda her alımın yüzde 1,7’si; üç ayda bir 900 dolarlık alımda yüzde 0,6’sıdır.

Döviz makası. Yurt dışı hisse ya da döviz fonu almak için TL’yi dövize çevirdiğinde alış ile satış kuru arasındaki fark da bir maliyettir. Ekstrede ayrı satır olarak görünmez.

Fon yönetim ücreti. Fonun yıllık yönetim ücreti her yıl, elindeki her şeyden, fiyatın içinden kesilir. Fon bülteninde ve KAP’taki belgelerinde yazar; birkaç fonu yan yana koyup karşılaştırmaya değer. Bugünün parasıyla ayda 5.000 TL, 20 yıl boyunca:

Enflasyonun üstünde, maliyetlerden sonra getiri	20 yıl sonra, bugünün parasıyla
Yılda %4	yaklaşık 1,82 milyon TL
Yılda %3 (yüzde 1 daha fazla ücret)	yaklaşık 1,63 milyon TL

Aynı katkıyla, yıllık maliyetteki bir puanlık fark burada yaklaşık 185.000 TL ediyor. Kabaca, işlem maliyetinin yatırdığının binde ikisinin altında olması çok iyi, yüzde birin üstüne çıkması bakmaya değer.

Komisyon maliyet esasına girer; gördüğün kazanç ondan sonradır. Komisyonu dışarıda bırakmak her getiri rakamını olduğundan iyi gösterir. Ayrıntı için yatırım getirisi nasıl hesaplanır yazısına bakabilirsin.

Gram ve çeyrek altın: saf miktar ve makas

Altın ve gümüş dünyada saf madenin troy onsu (31,1 g) başına fiyatlanır, Türkiye’de ise çoğunlukla gram başına. Sikke ve takı nadiren saftır:

• Gram altın genelde 24 ayardır, saflığı 0,995 civarıdır.
• Çeyrek altın yaklaşık 1,75 gram ve 22 ayardır (0,916); yaklaşık 1,6 gram saf altın içerir.
• Cumhuriyet altını yaklaşık 7,2 gramdır; o da 22 ayardır, yaklaşık 6,6 gram saf altın içerir.

Hepsini aynı sütunda görmek için her birini ağırlığı ve saflığıyla kaydet. Kuyumcudan alırken madenin değerinin üstüne işçilik ve makas ödersin, satarken çoğu zaman madenin değerinden azını alırsın. Bankadaki altın hesabında da alış-satış makası vardır. Maliyet olarak fiilen ödediğin tutarı yaz. Kazancın dürüst çıkar, ve fiziki altında kısa vadeli alım satımın gerçeği olarak çoğu zaman küçük çıkar.

Güncel tut: fiyatlar ve anlık görüntüler

Kullandığın araç fiyatları kendisi çekmiyorsa iki küçük alışkanlık onu dürüst tutar.

• Baktığında fiyatları güncelle. Haftada bir yeter. Eski fiyat diğer bütün rakamları da eskitir.
• Her ay sonunda toplamı kaydet. Zaman içindeki değer grafiği ve zaman ağırlıklı getiri bu aylık değerlerden kurulur. Ayda bir tane yeter.

Sık yapılan hatalar

• Bir düşüşten sonra takvimi bırakmak. Ortalama maliyeti düşüren ucuz aylardır.
• Sabit ücretli bir hesapta küçük tutarı çok işleme bölmek. Daha az ve daha büyük alım maliyeti üçte birine indirebilir.
• Fon yönetim ücretini görmezden gelmek, çünkü ekstrede hiç satır olarak çıkmaz.
• Çeyrek altını tam ağırlığıyla saymak, saf altın miktarı yerine.

Money Kit bu işi nasıl kolaylaştırır

Money Kit içinde ikiden fazla aldığın her varlık Düzenli alımlar altında görünür: ritmi (haftalık, aylık, üç ayda bir), alım sayısı, ortalama maliyetin ve bugünkü fiyatın ondan ne kadar uzak olduğu. Alışkanlık puanı düzenli alım için, katkını bir önceki yıla göre artırman için ve ücretler için ayrı not verir; kit girdiğin her komisyonu toplar ve yatırdığınla kıyaslar. Altını gram, ons ya da adet olarak, saflığıyla girersin; gram altın Türkiye’de olduğu gibi gram başına fiyatlanır, kit saf miktarı kendisi hesaplar. Kit hiçbir yerden fiyat çekmez: fiyatları sen yapıştırırsın ya da Fiyatlar sayfası, yalnızca sembolleri ve kur çiftlerini içeren, tutar içermeyen bir soruyu istediğin sohbet asistanı için yazar; sen işaretlemeden hiçbir cevap uygulanmaz. Aylık anlık görüntü tek düğmeyle kaydedilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, kişisel yatırım tavsiyesi değildir.