Yıllık bütçe nasıl yapılır: yılı bir kez planla, ayda bir bak

Bütçelerin çoğu plan yanlış olduğu için değil, üçüncü haftada bozulur. Her kahveyi uygulamaya yazmak ikinci bir iş gibi gelmeye başlar ve kayıt sessizce durur. Bahara vardığında artık bakmadığın bir bütçen olur.

Tersinden kurulan bir yıllık bütçe daha uzun dayanır. Bütün yılı birkaç kuralla bir kez planlarsın, sonra ayda bir her kalemin gerçekte ne tuttuğunu yazarak kontrol edersin. Kurmak bir akşam, sürdürmek ayda on dakika kadar sürer.

Bütçeler neden fişlerde ölür

Fiş fiş takip her gün dikkat ister ve dikkat, bütçenin en kıt kaynağıdır. Birkaç gün atlarsın, rakamlar bankayla tutmaz. Düzeltmek ödev gibi gelir, bırakırsın.

Önce plan yaklaşımı emeği başa taşır. Tahmini plan yapar; aylık kontrol yalnızca farkı kaydeder. Bir haftayı kaçırırsan hiçbir şey bozulmaz, çünkü o hafta seni bekleyen bir şey yoktu.

Kalemler ve kurallarla yıllık bütçe nasıl yapılır

Kalemlerle başla. Kalem, tekrar eden her şeydir: kira, market, maaş, telefon faturası, yıllık sigorta. Her kalemin ne sıklıkla ve ne kadar olduğunu söyleyen bir kuralı vardır:

• Her ay: kira ₺22.000, market ₺14.000, telefon ₺650.
• Yılda bir, belli bir ayda: DASK yenilemesi ₺1.800, mart.
• Seçtiğin aylarda: motorlu taşıtlar vergisi ocak ve temmuzda ₺4.000.
• Değişken: serbest iş geliri, temkinli bir tutarla.
• Bir kez: ağustosta yeni bir dizüstü.

Bu kurallardan on iki ay kendiliğinden dolar. Aynı kirayı on iki kutuya tek tek yazmazsın.

Sonra ayda bir kontrol edersin. Market ₺14.000 planlanmıştı; ekimde ₺14.650 yazarsın. O kalem için iş bu kadar. Fiş seviyorsan yine tek tek ekleyebilirsin; toplamları aynı sayıya çıkar.

Sıfır tabanlı bütçe nedir

Sıfır tabanlı bütçe, hiçbir şey kalmayana kadar planlar: gelir eksi planlanan her şey sıfırdır. Bu her şeyi harcamak demek değil. Birikim ve borç ödemesi de kalemdir, onlar da planın içindedir.

Bir ay örneği:

	Tutar
Gelir (iki maaş)	₺120.000
Planlanan her şey	₺116.000
Artan	₺4.000

Görevi olmayan ₺4.000 ufak harcamalara kayar: bir yemek siparişi, bir uygulama. Ona bir kalem ver, örneğin acil durum fonu, ay sıfıra iner.

Şimdi öbür yön. Planlanan ₺122.000 olsaydı ay −₺2.000 gösterirdi. Bu bir kusur değil, aritmetik: bir kalemi azalt, bir gideri başka aya kaydır ya da geliri bul. Önceden görmenin faydası, hangisini seçeceğine senin karar vermen.

Zam, kira artışı ve enflasyon bütçeye nasıl girer

Bugünkü tutarları her aya kopyalayan plan bahara varmadan yanlışlanır. Türkiye’de bu daha da hızlı olur: maaş zammı çoğu yerde ocakta, bazı yerlerde temmuzda da gelir, kira yenileme döneminde artar, market fiyatları her ay biraz yükselir. Bu yüzden her kalem bir zaman içindeki değişiklik taşıyabilir:

• Yüzde ya da tutar olarak, belli bir aydan itibaren.
• Yeni bir tutara, örneğin ev sahibinin bildirdiği yeni kiraya.
• Bir kez ya da tekrar ederek: her ay, altı ayda bir ya da her yıl.
• Enflasyonu izleyerek: tek bir yıllık oran yazarsın, onu izleyen her kalem onunla birlikte değişir.

İki örnek. ₺54.000 maaş, ocak ve temmuzda %15 zamla temmuzda ₺62.100, sonraki ocakta ₺71.415 olur. ₺14.000 market, yıllık %30 enflasyonu her ay izlerse bir yıl sonra yaklaşık ₺18.200 olur.

Değişiklikler hayatta olduğu gibi tarih sırasıyla üst üste biner. Bir ayı elle yazarsan, örneğin temmuz kirası farklı olduğu için, o ay tam yazdığın gibi kalır.

Bütçenin içindeki bütçeler

Tek bir plan birkaç küçük bütçe tutabilir: ev, araba, yan iş, bir kişinin kendi harcaması. Her alt bütçe yine bütün plana eklenir ama tek başına da bakabilirsin.

Bu, tek bir listenin cevaplayamadığı soruları cevaplar. Yan iş kendini döndürüyor mu? Çeviri işi ayda ₺20.000 getiriyor, yazılım aboneliği ₺1.200 tutuyorsa evet, ₺18.800 farkla. Kasko, yakıt ve bakım bir araya gelince araba sandığından pahalı mı? Artık görebilirsin.

Yıllık bütçede sık yapılan hatalar

• En iyi aya göre planlamak. Geliri güvenebileceğin tutara göre planla. İyi aylar böylece delik değil fazla bırakır.
• Yılda bir iki kez gelen faturaları unutmak. Bütçenin martta “bozulmasının” olağan nedeni budur. Düzensiz faturalar ve birikim fonları yazımız bunları anlatıyor.
• Paraya görev vermemek. Kalemi olmayan artan para kaybolma eğilimindedir.
• Planı söz sanmak. Plan bir tahmindir. Gerçek farklı çıkınca kalemi güncelle, devam et.
• Aylık bakışı atlamak. Planla gerçeğin buluştuğu yer aylık kontroldür. Kısa bir aylık para değerlendirmesi onu dürüst tutar.

Money Kit bu işi nasıl kolaylaştırır

Money Kit içinde Plan sayfası kalemlerini ve kurallarını tutar, on iki ay onlardan dolar. Her ayın altındaki Artan satırı sıfır tabanlı hesabı yapar; ay tutunca onay işareti, plan gelenden fazlasını isteyince en üstte bir uyarı gösterir. Zaman içindeki değişiklikler zamları, kira artışlarını ve enflasyonu taşır; elle yazdığın ay yazdığın gibi kalır. Görünüm seçicisi her sayfayı tek bir kişiye ya da alt bütçeye daraltır. Hepsi cihazındaki tek bir dosyada durur, banka bağlantısı yoktur.