Dövizli portföy: kur getirini nasıl değiştirir, nasıl ölçülür

Türkiye’de birikim yapan çoğu kişinin portföyü tek para biriminde değildir. Borsa İstanbul’da TL hisseler, bir ABD hissesi ya da fonu, döviz mevduatı, biraz avro, biraz altın. Her birinin kendi fiyatı ve kendi kuru vardır; toplam ikisine birden bağlıdır.

Bu yazı dövizli portföyün gerçekte nasıl işlediğini anlatıyor: aynı varlığın neden iki farklı getiri gösterdiğini, maliyetin ve değerin hangi kurla çevrilmesi gerektiğini, hangi para birimiyle ölçmek gerektiğini ve döviz kurunun neden tarihiyle saklanması gerektiğini.

Aynı varlık neden iki getiri gösterir

Her varlık kendi para birimini taşır: ABD hissesi dolar, Borsa İstanbul hissesi lira, Amsterdam hissesi avro. Toplamı görmek için tek bir para birimi gerekir ve burada kurun ne zaman kullanıldığı önemlidir.

Doğru yol şudur:

• Maliyet, ödediğin günün kuruyla çevrilir.
• Bugünkü değer, bugünün kuruyla çevrilir.

Böyle yapıldığında sonuç, para biriminin kendi hareketini de içerir. Bu bir çarpıtma değildir; paranın başına gelenin bir parçasıdır.

Kur hareketi getiriyi nasıl değiştirir

TL bazındaki getirin iki getirinin birleşimidir: varlığın kendi para birimindeki getirisi ve o para biriminin TL karşısındaki hareketi.

TL bazında getiri = (1 + varlığın getirisi) × (1 + kurun hareketi) − 1

Örnek: bir ABD hissesine 1.000 dolar yatırdın, o gün dolar 35 TL idi. Maliyetin 35.000 TL.

	Dolar bazında	Kur	TL bazında değer	TL bazında getiri
Alış günü	1.000 dolar	35 TL	35.000 TL
Bugün	1.100 dolar (+%10)	45 TL	49.500 TL	+%41,4

Hisse dolar bazında yüzde 10 kazandırdı, TL bazında yüzde 41. Aynı dönemde enflasyon yüzde 35 olduysa satın alma gücü olarak artış yaklaşık yüzde 5’tir. Üç sayı da doğru; farklı sorulara cevap veriyorlar.

Tersi de olur. İki yılda lira bazında yüzde 60 artan bir Borsa İstanbul hissesi, lira aynı sürede dolara karşı yüzde 40 değer kaybettiyse dolar bazında kabaca yüzde 4 düşmüştür (1,6 × 0,6 = 0,96). “Şirket iyi gitti mi?” ve “param dolar olarak büyüdü mü?” iki ayrı sorudur.

Hangi para birimiyle ölçmelisin?

Çoğu zaman harcamanı yapacağın para birimiyle. Kiran, faturaların ve emekliliğin TL ise TL toplamı esastır; bu senin ana para birimindir.

Ama Türkiye’de TL toplamı tek başına yanıltıcı olabilir. Enflasyon yüksekken TL bazında her şey büyüyor görünür. Bu yüzden portföyünü üç yerden okumak işe yarar: TL bazında, enflasyonla karşılaştırarak ve dolar ya da avro bazında. Yurt dışında yaşamayı ya da dövizle harcamayı planlıyorsan, o para birimini ana para birimi yapıp aynı geçmişe onun gözüyle de bakabilirsin. İşlemler değişmez; yalnızca mercek değişir.

Her varlığa kendi para biriminde bakmak da yararlıdır: şirketin ya da fonun kurdan bağımsız olarak nasıl gittiğini gösterir.

Kur neden tarihiyle saklanmalı

Diyelim üç yıl önce bir ABD hissesi aldın ve elinde yalnız bugünün kuru var. Araç hem eski maliyeti hem bugünkü değeri bugünün kuruyla çevirir. Kurdan gelen bütün katkı, artı ya da eksi, sonuçtan kaybolur. Yukarıdaki örnekte yüzde 41’lik TL getirisi yüzde 10 görünürdü.

Bu yüzden her kuru tarihiyle sakla. En azından her alış ve satış gününün kurunu kaydet; aracı kurumun işlem dekontunda çoğu zaman yazar. Arada toplam için haftada ya da ayda bir girilen kur yeter.

Aynı kural vergide de önemlidir. Yurt dışı hisse satışında kazanç TL olarak hesaplanır: maliyet alış gününün, satış bedeli satış gününün kuruyla. Ayrıntılar vergi dönemi hazırlığı yazısında.

Aynı fikir bütçende de geçerli

Birden çok para birimi yatırımın dışında da çıkar: avroyla ödeyen bir yurt dışı müşteri, dolarla alınmış bir aile borcu, seyahatte kullanılan bir kart. Kural aynıdır. Bir kayıt kendi gününün kurunu kullanır; geçen baharın geliri geçen baharın değerini korur. Önümüzdeki aylar için yapılan plan ise elindeki en son kuru kullanır.

Sık yapılan hatalar

• Eski maliyeti bugünün kuruyla çevirmek. Kur etkisi kaybolur.
• Yurt dışı bir varlığın dolar getirisini TL bazlı bir endeksle kıyaslamak. Önce ikisini aynı para birimine getir.
• Döviz makasını unutmak. TL’yi dövize çevirirken alış ve satış kuru arasındaki fark, ayrı satırda görünmese de bir maliyettir. Bkz. komisyonun bedeli.
• Hangi para biriminde olduğunu söylemeden farklı para birimlerini tek toplamda karıştırmak.

Money Kit bu işi nasıl kolaylaştırır

Money Kit içinde her varlık, hesap ve bütçe kalemi kendi para birimini taşır; toplamlar, grafikler ve raporlar Ayarlar → Para birimleri’nde seçtiğin para biriminde gösterilir. Kurları sen yazarsın ya da Fiyatlar sayfasında bir sohbet asistanından yapıştırırsın ve her biri tarihiyle saklanır: eski bir maliyet kendi günündeki ya da ondan önceki son kurla, bugünkü değer bugünün kuruyla çevrilir. İki para birimi arasında doğrudan kur yoksa kit ana para birimin, dolar ya da avro üzerinden gider. Ana para birimini değiştirmek için eskisiyle yenisi arasında tek bir kur yeter, geçmişte hiçbir şey yeniden yazılmaz; kuru olmayan bir kalem ise bir uyarı şeridiyle işaretlenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, kişisel yatırım tavsiyesi değildir.